صمدیه کتابی مختصر و مفید

صمدیه:یکی از مهم ترین و دقیق ترین کتاب ها در علم نحو است که شیخ بهایی به برادر کوچکش عبدالصمد در حالی که گفته می شود در  راه یک سفر طولانی بوده اند دیکته کرده وسپس دراختیار اهل فضل قرارداده است.این کتاب جزء کتب درسی  در علم نحو ویکی از کتاب های جامع المقدمات است.

کتاب فوائد الصمدیه،کتابی است مختصر دقیق با عباراتی زیبا و نثری استوار و لطیف.شیخ بهایی این کتاب را در سال ۱۰۳۰ هجری قمری تالیف کرد.این کتاب تشکیل شده است از یک مقدمه و پنج حدیقه:

۱-حدیقه اول:دراین حدیقه که اول کتاب است بحث را از کلمه و کلام که موضوع علم نحو است ، آغاز می کند و بعد از ذکر این که کلمه تقسیم به اسم و فعل و حرف می شود،اختصاصات آن ها را بیان می کند. پس اقسام اسم و احکام آن و اقسام فعل را بیان می کند و به ذکر موارد اعراب و بنا می پردازد.

۲- حدیقه دوم:در این حدیثه مصنف فقط مواردی که مختص به اسماء است ذکر می کند،همچون:موارد معربات و مبنیات – اسماء عامل و احکام و شرایط و تقسیمات آنها و موانع صرف.

۳- حدیقه سوم:این حدیقه مختص به ذکر افعال و متعلّقات افعال است ودرآن به تقسیمات فعل پرداخته می شود و پس از آن حالات اعرابی فعل مضارع مورد بررسی قرار گیرد و آنگاه ادوات ناصب و جازم و تاثیرات این ادوات بر فعل مضارع همچون تاثیرات زمانی و معنایی آن ها می پردازد. در ادامه به ذکر افعال مدح و ذم پرداخته و این حدیقه را  با ذکر افعال قلوب و باب تنازع خاتمه می دهد.

۴- حدیقه چهارم:در این حدیثه مصنّف بحث را با تعریف جمله آغاز می کند و تقسیم جمله  به اسمیه و فعلیه و مثال هایی برای آزمایش و تقریب ذهن آنها می آفریند.شیخ بهایی جملات را در این فصل  به دو نوع بدون اعراب و جملاتی که اعراب محلی دارند تقسیم کرده و به ذکر جایگاه آن ها پرداخته است.

در خاتمه این حدیقه به بخش کلی از احکام جارومجرور و ظرف و محل اعرابی آن ها پرداخته می شود.

۵- حدیقه پنجم:این بخش را مصنف اختصاص داده به ذکر مفردات در بیان معانی وتقسیمات حروف و هرآنچه که دارای معنای حرفی است مانند: برخی از اسماء و ظروف. وی در این بخش به بیان ۲۵ قسم از مفردات و موارد استعمال آن ها را بنابر ترتیب حروف الفبا ذکر کرده است وی از حرف همزه آغاز و این حدیقه را با حرف (لم) ختم می کند.

شروحی بر این کتاب نوشته شده است از جمله:

۱-شرح سید علی خان بن احمد مدنی به نام«الحدائق الندیه فی شرح الفوائد الصمدیه»

۲-«الدُرهُ الثَمینَهَ فی شرح الصمدیه» نوشته محمد جواد ذهنی تهرانی

۳-«القواعدُ العربیه  فی شرح الفوائد الصمدیه» نوشته علی حسینی

۴-«شرح صمدیه» نوشته صادق مهدی حسینی

۵-«شرح نموداری صمدیه» مرتضی نظری

همانطور که اطلاعاتی در مورد این کتاب داده شد خالی از لطف نیست که بگوییم این کتاب سالهای سال در حوزه های علمیه مورد تدریس قرار گرفته می شده و حتی مراجع و نحویون بزرگ این کتاب را مطالعه و یا تدریس کرده اند دراین میان نقد هایی بر این کتاب شده است که مورد پرسش از اساتید گرامی قرار گرفته و مطالب آن به شرح ذیل است.

بازدیدها: ۳

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *