باب اشتغال ازمنظربلاغت

باب اشتغال از منظر بلاغت

چه تفاوتی بین دوجمله:

زیدا ضربت

زیدا ضربته

وجود دارد؟

در جمله اول مفعول برای اختصاص(اگر خلاف ان ثابت نشود) مقدم شده است،اما در جمله دوم اشتغال فعل به ضمیر مفعول علاوه بر تخصیص، تاکید نیز می رساند، زیرا متکلم قصد داشته بگوید :زیدا ضربت ضربت و با این تکرار عامل علاوه بر تخصیص، کلام را موکد کند.

حال برای جمع بین اختصار و تاکید فعل عامل را حذف و فعل مفسِر را بعد از آن ذکر کرده است.

لذا زمخشری ذیل ایه: (و إیّای فارهبونِ، که ارهبونی بوده و فعل به جای عمل در مفعول مقدم در ضمیر ان که کسره نایب اوست عمل کرده است)

گفته است:

این آیه از باب زیدا رهبته است و أوکد است در اختصاص از ایه (ایاك نعبد).

سیوطی: در زید ضربته اصل ان بوده که زید مرفوع باشد بنابر ابتدائیت اما چون استعمال قرانی داریم اسم مقدم منصوب استعمال شده،لذا با انکه موجب و مرجح نصبی وجود ندارد،اما جایز است منصوب هم باشد.

سرّ مطلب این است که ایه منصوب امده تا دلالت بر عامل محذوف کند و تاکید و تخصیص را برساند مثل:

کلَ شیء احصیناه فی امام مبین.

مطول تفتازانی مع تصرف ص ۳۶۸

بازدیدها: 1

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *