فعل مضاعف

فعل مضاعف
به کلمه ای که فاء الفعل و عین الفعل یا عین الفعل و لام الفعل آن همانند باشند «مضاعف» گفته می شود. مانند دَدَن و مَدَّ.
اما کلمه ای که فاء الفعل و لام الفعل آن همانند باشند را اصطلاحا مضاعف نمی گویند. مانند: سَلِس و قَلِق.
درفعل غالبا مضاعف به همانند بودن عین الفعل و لام الفعل است و همانند بودن فاء الفعل و عین الفعل اندک است.
در بخش فعل به بررسی تفصیلی فعل مضاعف می پردازیم.

«فعل مضاعف و ادغام»
فعل مضاعف در معرض ادغام است.ادغام آنست که دو حرف کنار هم که اولی ساکن و دومی متحرک است را یک حرف نموده سپس به صورت مشدد ادا کنیم.
به حرف اول «مُدغَم» و به حرف دوم «مُدغَمٌ فیه» گفته می شود.

«اقسام ادغام»
ادغام با توجه به حروف مدغم و مدغم فیه به اقسام زیر تقسیم می شود :

١.ادغام دو حرف متماثل
در جایی که دو حرف همانند کنار هم قرار بگیرند و اولی ساکن و دومی متحرک باشد ادغام صورت می گیرد. مانند: «مَدَدَ» که پس از ادغام می شود: «مَدَّ» یا مانند: «یَعَضضُ» که پس از ادغام می شود: «یَعَضُّ»

٢.ادغام دو حرف متجانس
در جایی که دوحرف در مخرج تلفظ مشترک باشند اما در صفات و ویژگی‌ها متفاوت باشند دو حرف متجانس هستند. مانند حروف «بم» یا «تدط» یا «ثذ_ظ».
مثال ادغام دوحرف متجانس فعل «اِدتَخَلَ» است که پس از ادغام می شود : «اِدَّخَل» .

٣.ادغام دو حرف متقارب
در صورتی که دو حرف در مخرج تلفظ یا در صفات و ویژگی ها همانند باشند به آن دو حرف متقارب گفته می شود. مانند حروف «لر» یا «لنم» یا «قک».در این صورت نیز ادغام رخ می دهد. مانند فعل «نَخلُقکُم» که پس از ادغام «ق» تلفظ نمی شود و «ک» به صورت مشدد تلفظ می شود

فعل ماضی مضاعف
همانطور که در جلسه پیشین گفتیم فعل مضاعف چه ماضی و چه مضارع در معرض ادغام است.
در فعل ماضی معلوم و مجهول ادغام در برخی صیغه ها واجب و در برخی صیغه ها ممتنع است.
در صیغه های ١ تا ۵ ماضی مضاعف چه معلوم و مجهول ادغام واجب است ولی در صیغه های ۶ تا ١۴ ادغام ممتنع است.

صرف ماضی مضاعف معلوم و مجهول

صیغه های واجب الادغام

١. رَدَّ (معلوم) / رُدَّ (مجهول)

٢.رَدَّا (معلوم) / رُدَّا (مجهول)

٣.رَدُّوا (معلوم) / رُدُّوا (مجهول)

۴. رَدَّت (معلوم) / رُدَّت (مجهول)

۵.رَدَّتا (معلوم) / رُدَّتا (مجهول)

صیغه های ممتنع الادغام

۶.رَدَدْنَ (معلوم) / رُدِدْنَ (مجهول)

٧.رَدَدتَ (معلوم) / رُدِدتَ (مجهول)

٨.رَدَدتُما (معلوم) / رُدِدتُما (مجهول)

٩.رَدَدتُم (معلوم) / رُدِدتُم (مجهول)

١٠. رَدَدتِ (معلوم) / رُدِدتِ (مجهول)

١١.رَدَدتُما (معلوم) / رُدِدتُما (مجهول)

١٢.رَدَدتُنَّ (معلوم) / رُدِدتُنَّ (مجهول)

١٣. رَدَدتُ (معلوم) / رُدِدتُ (مجهول)

١۴. رَدَدنا (معلوم) / رُدِدنا (مجهول)

فعل مضارع مضاعف
در فعل مضارع ثلاثی مجرد مضاعف در همه صیغه ها به جز صیغه های ۶ و ١٢ ادغام صورت می پذیرد.
به عبارت دیگر در صیغه های ۶ و ١٢ ادغام ممتنع است و در بقه صیغه ها ادغام واجب است. و در این موضوع تفاوتی بین فعل معلوم و مجهول نیست.

صرف مضارع مضاعف معلوم و مجهول

١. یَرُدُّ (معلوم) / یُرَدُّ (مجهول)

٢.یَرُدَّانِ (معلوم) / یُرَدَّانِ (مجهول)

٣.یَرُدُّونَ (معلوم) / یُرَدُّونَ (مجهول)

۴. تَرُدُّ (معلوم) / تُرَدُّ (مجهول)

۵.تَرُدَّانِ(معلوم) / تُرَدَّانِ (مجهول)

۶.یَردُدْنَ (معلوم) / یُرْدَدْنَ(مجهول)

٧.تَرُدُّ (معلوم) / تُرَدُّ (مجهول)

٨.تَرُدَّانِ (معلوم) / تُرَدَّانِ (مجهول)

٩.تَرُدُّونَ (معلوم) / تُرَدُّونَ (مجهول)

١٠. تَرُدِّین‌ (معلوم) / تُرَدِّینَ (مجهول)

١١.تَرُدَّانِ (معلوم) / تُرَدَّانِ (مجهول)

١٢.تَردُدْنَ (معلوم) / تُرْدَدْنَ (مجهول)

١٣. أَرُدُّ (معلوم) / أُرَدُّ (مجهول)

١۴. نَرُدُّ (معلوم) / نُرَدُّ (مجهول)

بازدیدها: 25

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *