قاعده اوّل اعلال


فعل مُعتَل

قواعد اعلال
قواعد اعلال قواعدی هستند که باعث تغییر حرف عله به حرف دیگری یا حذف آن می شوند. به طور کلی قواعد اعلال به دو قسم قواعد عمومی اعلال و قواعد مختص اسم تقسیم می شوند.
قواعد عمومی اعلال قواعدی هستند که در همه کلمات اعم از اسم و فعل جریان دارند ولی قواعد اعلال مختص اسم فقط در اسم صورت می پذیرد.
در این بخش به بررسی قواعد عمومی اعلال و سپس به طور خاص به جریان آن در افعال می پردازیم.

قاعده اول اعلال

هرگاه «واو» و «یاء» متحرک عین الفعل کلمه و متحرک باشد و حرف ماقبل آن ساکن و حرف صحیح نیز باشد حرکت حرف عله به حرف ما قبل انتقال داده می شود.
َطبیعی است حرف عله که پس از انتقال حرکتش به ماقبل خود ساکن شده و تبدیل به حرف مد(واو، یاء، الف) می گردد.

مثال اول
فعل: یَقوُلُ = یَقُولُ
اسم: مَقوُول = مَقُوول
در این فعل و اسم حرکت ضمه از واو به قاف انتقال یافته است.
مثال دوم
فعل: یَسیِرُ = یَسِیرُ
اسم: مَسیِر: مَسِیر
در این فعل و اسم حرکت کسره از یاء به سین انتقال یافته است.

مثال سوم
فعل: یَنوَمُ = یَنَومُ
اسم: مَنوَم = مَنَوم
در این فعل و اسم حرکت فتحه واو به نون انتقال یافته است.

نکته ١ : در مثال های سوم و مواردی مانند آن چون یَخوَفُ/مَخوَف که حرکت حرف عله فتحه است به صرف جریان این قاعده حرف عله تبدیل به حرف مد نمی شود. بلکه تبدیل آن به الف مدی(یَنامُ/مَنام/یَخافُ/مَخاف) با جریان قاعده ٨ اعلال است که خواهد آمد.و در این نکته تفاوتی میان فعل و اسم وجود ندارد.

نکته ٢: در موارد ذیل قاعده اول اعلال جاری نمی شود:

١. در صورتی که حرف عِلّة لام الفعل باشد هرچند قبل آن ساکن باشد مانند: إخوَة/ ثَروَة/ذَروَة/عُروَة

٢. در صورتی حرف عِلّة زائد باشد نه اصلی مانند: جَهوَرَ که حرف عِلّة در اینجا زائد و از باب الحاق است.

٣. در صورتی که قبل از حرف عِلّة حرف صحیح نباشد مانند : قُووِلَ/بُویِعَ/یَأوَلُ در اینجا همانطور که می بینید حرف ساکن قبل از حرف عِلّة متحرک، حرف همزه یا حرف عِلّة دیگری است.

بازدیدها: 7

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *